ویروس شاموندا چیست؟ آیا این ویروس موجب مرگ انسان می شود؟

ویروس شاموندا به گروه ویروس‌های سیمبو تعلق دارد که شامل ویروس اشمالنبرگ نیز می‌شود. این ویروس اولین بار در سال ۱۹۶۵ در گاوهای نیجریه جدا شد و از آن زمان در بخش‌هایی از آفریقا، آسیا و اروپا شناسایی شده است.

این ویروس از طریق گزش پشه‌های کولیکوئیدس منتقل می‌شود. گزارش‌های اخیر عمدتاً مربوط به گاوها است، اگرچه مواردی در گوسفند، بز، اسب و آلپاکا¹ نیز گزارش شده است.

علائم گزارش شده در حیوانات شامل تب، اسهال، کاهش تولید شیر و اختلالات تولید مثلی، از جمله سقط جنین و ناهنجاری‌های جنینی است. علائم عصبی نیز کمتر گزارش شده است. برای تأیید عفونت، آزمایش آزمایشگاهی لازم است، زیرا این علائم می‌توانند شبیه علائم سایر بیماری‌ها باشند.

WOAH چه کاری انجام می‌دهد؟

WOAH با مراکز مرجع و شبکه‌های تخصصی خود برای ارزیابی شواهد موجود و نظارت بر تحولات همکاری می‌کند. این سازمان آماده است تا با تخصص تشخیصی، مشاوره علمی و کمک‌های فنی از اعضا حمایت کند.

WOAH اعضا را تشویق می‌کند تا داوطلبانه موارد عفونت ویروس شاموندا را در صورت مشاهده گزارش دهند تا به درک بهتر از توزیع و تأثیر آن بر سلامت حیوانات کمک کنند.

پرسش و پاسخ در مورد عفونت با ویروس شاموندا در گاو و سایر گونه‌های جانوری در اروپا

توجه: اطلاعات مربوط به گونه‌های ویروس شاموندا که در حال حاضر در اروپا شناسایی شده‌اند، هنوز در حال تکامل است. چندین جنبه از این بیماری به طور ناقص مشخص شده‌اند، از جمله اپیدمیولوژی، توزیع جغرافیایی کامل، بیماری‌زایی، تأثیر طولانی مدت و پتانسیل زئونوز آن. توصیف و نامگذاری دقیق این گونه‌ها نیز هنوز در دست تعریف است. برای اهداف این پرسش و پاسخ، هنگام اشاره به گونه‌های خاص در حال گردش در اروپا، از آن به عنوان گونه‌های اروپایی ویروس شاموندا یاد خواهد شد. این پرسش و پاسخ منعکس کننده مشاهدات و تحقیقات اپیدمیولوژیک انجام شده تا به امروز است و با در دسترس قرار گرفتن اطلاعات بیشتر، به‌روزرسانی خواهد شد.

وضعیت در اروپا در سال ۲۰۲۶ به دلیل ویروس «شاموندا» (Shamonda) چگونه است؟

گزارش‌ها حاکی از ظهور و گسترش ویروسی شبیه به شاموندا در چندین کشور اروپایی است. سطح جزئیات و کیفیت شواهد موجود متغیر است و به ظرفیت هر کشور در زمینه‌های مراقبت، تشخیص آزمایشگاهی و انتشار اطلاعات بستگی دارد.

در حال حاضر نمی‌توان تأثیرات بلندمدت و اهمیت این بیماری در اروپا را تعیین کرد. شیوع‌های ناشی از ویروس‌های گروه «سیمبو» (Simbu) که شامل ویروس شاموندا و ویروس‌های مشابه آن می‌شود  معمولاً به صورت چرخه‌ای و پیرو الگوهای فصلیِ پشه‌های ریز (کولیکوئیدس) رخ می‌دهند. با این حال، رفتار سویه‌های اروپاییِ شاموندا به‌ویژه در میان جمعیت‌های دامی که فاقد ایمنی قبلی هستند ممکن است با رفتار ویروس شاموندا در کشورهایی که این ویروس در آن‌ها بومی (اندمیک) است، متفاوت باشد.

بر اساس گزارش‌های اخیر، این ویروس بیشتر در گاوها مشاهده شده است، اما مواردی از آن در اسب‌ها، آلپاکاها، گوسفندان و بزها نیز گزارش شده است. آیا ویروس «شاموندا» (Shamonda) انسان‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

از نظر تاریخی، ویروس شاموندا به عنوان عامل بیماری در انسان شناخته نشده بود. با این حال، نخستین مورد عفونت انسانی با این ویروس در اکتبر ۲۰۲۶ در فرانسه، در بیماری با سیستم ایمنی به‌شدت تضعیف‌شده گزارش شد. انجام بررسی‌های بیشتر ضروری است تا مشخص شود آیا این ویروس باعث مرگ بیمار شده یا در آن نقش داشته است، فرد چگونه به آن مبتلا شده، و این یافته‌ی نادر چه پیامدهایی برای بهداشت عمومی دارد. سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH) همکاری نزدیکی با سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مقامات فرانسوی و شبکه علمی خود دارد تا هرگونه خطر احتمالی برای سلامت انسان را بهتر درک کرده و تحت نظارت قرار دهد.

این ویروس چگونه منتقل می‌شود؟

بر اساس دانسته‌های فعلی، انتقال ویروس از طریق نیش پشه‌های ریز موسوم به «کولیکوئیدس» (Culicoides) صورت می‌گیرد. در حال حاضر شواهدی مبنی بر انتقال ویروس بین حیوانات از طریق تماس مستقیم وجود ندارد. انتقال عمودی (از مادر به فرزند) گزارش شده است. برای شناخت دقیق‌تر تمامی مسیرهای انتقال، به شواهد بیشتری نیاز است.

علائم بالینی عفونت ناشی از سویه اروپایی ویروس «شاموندا» (Shamonda virus) چیست؟

علائم بالینی عبارتند از:

تب

اسهال

کاهش تولید شیر

سقط جنین

اختلالات تولیدمثلی، نظیر سقط جنین و ناهنجاری‌های جنینی

اختلالات عصبی (که کمتر گزارش شده و در برخی اسب‌ها مشاهده شده است)

آیا ویروس شاموندا می‌تواند باعث مشکلات تولیدمثلی در حیوانات شود؟

بله، ویروس شاموندا با ناهنجاری‌های مادرزادی و اختلالات تولیدمثلی مرتبط دانسته شده است. در جریان شیوع‌های سال ۲۰۲۶ در اروپا، گزارش‌هایی از سقط جنین و ناهنجاری‌های شدید جنینی در برخی حیوانات مبتلا وجود داشت؛ با این حال، دامنه کامل اثرات تراتوژنیک (ایجادکننده ناهنجاری‌های مادرزادی) سویه‌های اروپایی ویروس شاموندا هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است.

تشخیص ویروس شاموندا چگونه انجام می‌شود؟

به دلیل غیراختصاصی بودن علائم بالینی، تشخیص آزمایشگاهی ضروری است. روش‌های تشخیصی شامل موارد زیر هستند:

– آزمایش PCR از نوع «Pan-Simbu»

– آزمایش RT-PCR اختصاصی با هدف قرار دادن قطعه S (S segment)

– تعیین توالی (Sequencing) و غربالگری قطعات M و L

– استفاده از کیت‌های تجاری «Real-time RT-PCR» که در اروپا در دسترس هستند

– آزمون‌های خنثی‌سازی سرم (Serum neutralization tests) برای شناسایی آنتی‌بادی‌ها و تمایز این ویروس از سایر ویروس‌های گروه «سیمبو» (Simbu serogroup)

– نمونه‌های مناسب برای آزمایش عبارتند از:

– خون حاوی ضد انعقاد EDTA

– سرمِ گرفته‌شده از حیوانات در مرحله حاد عفونت

– بافت مغز جنین‌های سقط‌شده

– بافت طحال جنین‌های سقط‌شده

آیا واکسنی وجود دارد؟

در حال حاضر هیچ واکسن تجاری‌سازی‌شده‌ای علیه ویروس «شاموندا» (Shamonda virus) وجود ندارد.

آیا ایمنی در برابر ویروس «اشمالنبرگ» (Schmallenberg virus) در برابر ویروس شاموندا نیز محافظت ایجاد می‌کند؟

طبق اعلام «موسسه فریدریش-لوفلر» (FLI)، به نظر می‌رسد ایمنی موجود در برابر ویروس اشمالنبرگ، محافظت متقابل (cross-protection) ناچیزی در برابر ویروس شاموندا ایجاد می‌کند. پیامدهای احتمالی این یافته هنوز مشخص نیست.

چگونه می‌توان خطر ابتلا به عفونت را کاهش داد؟

کنترل ناقلان احتمالی از نوع «کولیکوئیدس» (Culicoides) در طول فصلی که این حشرات فعال هستند، می‌تواند انتقال ویروس را کاهش دهد. راهکارهای مدیریت خطر ممکن است شامل موارد زیر باشد:

– ایجاد موانع فیزیکی، مانند توری‌های ریزبافت و سیستم‌های ورود و خروج دارای درب‌های دوگانه (درب‌های متوالی)؛

– کاهش یا حذف محل‌های زاد و ولد ناقلان؛

– پایش و کنترل ناقلان در اطراف ساختمان‌ها؛

– استفاده از مواد دورکننده حشرات در هنگام جابه‌جایی دام‌ها؛

– حمل‌ونقل دام‌ها در زمان‌هایی که فعالیت ناقلان در کمترین حد خود است.

آیا این بیماری جزو بیماری‌های قابل گزارش به WOAH است؟

خیر، عفونت با ویروس شاموندا در فهرست بیماری‌های WOAH قرار ندارد و به عنوان یک بیماری نوپدید شناخته نمی‌شود.

خدمات دامپزشکی چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند؟

– تقویت سیستم‌های نظارتی در مواردی که ارزیابی ریسک ملی، احتمال ورود و گردش ویروس را نشان می‌دهد.

– در صورت لزوم، عفونت ویروس شاموندا را در تشخیص افتراقی ناهنجاری‌های مادرزادی، مرده‌زایی و اختلالات تولید مثلی در گونه‌های حساس قرار دهید و موارد مشکوک مرتبط با عفونت ویروس شاموندا را بررسی کنید.

– با مراکز مرجع WOAH و آزمایشگاه‌های همکار برای پشتیبانی از فعالیت‌های تشخیص، توصیف و ارزیابی ریسک همکاری کنید و همچنان WOAH را از رویدادهای مهم سلامت حیوانات مطلع کنید.

WOAH یادآوری می‌کند که اعضا باید از اعمال محدودیت‌های تجاری غیرموجه خودداری کنند.

WOAH چه کاری انجام می‌دهد؟

WOAH با همکاری مراکز مرجع و شبکه‌های متخصصان خود، به طور فعال شواهد موجود را ارزیابی می‌کند، تحولات را از نزدیک رصد می‌کند و آماده است تا از طریق تخصص تشخیصی، مشاوره علمی و کمک‌های فنی در صورت نیاز، از اعضا حمایت کند.

1- آلپاکا (انگلیسی: Alpaca) (نام علمی: Vicugna pacos) گونه‌ای لاما است که در آمریکای جنوبی زندگی می‌کند. مانند لامای معمولی اهلی است. گله‌های آلپاکا برای چرا در بلندی‌های ۳۵۰۰ متر به بالا در کوهستان آند در اکوادور و جنوب پرو، شمال بولیوی و شمال شیلی نگهداری می‌شود. آلپاکاها از لاما کوچک‌ترند و از آن‌ها برای بارکشی استفاده نمی‌کنند بلکه تنها از الیاف آن‌ها استفاده می‌شود.