آینده دامپزشکی ایران قسمت دوم: اقتصاد دامپزشکی؛ مسئله فقط تعرفه نیست

آینده دامپزشکی ایران
قسمت دوم: اقتصاد دامپزشکی؛ مسئله فقط تعرفه نیست
وقتی درباره اقتصاد دامپزشکی صحبت می‌کنیم، معمولاً نخستین موضوعی که به ذهن می‌رسد تعرفه خدمات است؛ اینکه تعرفه معاینه، جراحی، تصویربرداری، آزمایشگاه یا سایر خدمات چقدر باشد و آیا با هزینه‌های واقعی تناسب دارد یا خیر.
اما اقتصاد دامپزشکی بسیار فراتر از تعرفه است. تعرفه تنها یک عدد است؛ در حالی که پشت هر خدمت دامپزشکی، مجموعه‌ای از هزینه‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها، نیروی انسانی، تجهیزات، مواد مصرفی، اجاره، انرژی، مالیات، بیمه و در نهایت قدرت پرداخت مشتری قرار دارد. از همین‌جا می‌توان فهمید که یکی از مهم‌ترین پرسش‌های آینده دامپزشکی ایران چیست:
آیا مدل اقتصادی فعلی ارائه خدمات دامپزشکی می‌تواند در سال‌های آینده پایدار بماند؟

وقتی هزینه‌ها سریع‌تر از درآمد تغییر می‌کنند
یکی از ویژگی‌های مهم اقتصاد سال‌های اخیر، بی‌ثباتی قیمت‌ها و دشوار شدن برنامه‌ریزی بلندمدت است.برای یک مرکز دامپزشکی، خرید یک دستگاه تشخیصی، تجهیز اتاق جراحی، تأمین دارو و مواد مصرفی یا حتی استخدام نیروی متخصص، تصمیم‌هایی نیستند که بتوان آنها را بدون توجه به آینده اقتصادی اتخاذ کرد. در چنین شرایطی، یک مسئله اساسی شکل می‌گیرد:دامپزشک چگونه می‌تواند برای پنج سال آینده سرمایه‌گذاری کند، وقتی هزینه‌های فعالیت حرفه‌ای با سرعت زیادی تغییر می‌کنند؟ این مسئله فقط صاحبان کلینیک‌ها را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. کاهش امکان سرمایه‌گذاری، در نهایت می‌تواند به کاهش کیفیت تجهیزات، محدود شدن خدمات تخصصی و کند شدن روند توسعه مراکز درمانی و تشخیصی منجر شود. بنابراین، اقتصاد حرفه مستقیماً با کیفیت خدمات دامپزشکی نیز ارتباط پیدا می‌کند.

مشتری نیز بخشی از معادله اقتصادی است
اقتصاد خدمات دامپزشکی یک تفاوت مهم با بسیاری از بازارهای دیگر دارد.ارائه‌دهنده خدمت نمی‌تواند صرفاً بر اساس هزینه‌های خود قیمت تعیین کند؛ زیرا طرف دیگر این معادله، توان پرداخت صاحب حیوان یا تولیدکننده است. در حوزه حیوانات خانگی، افزایش هزینه‌های زندگی می‌تواند باعث شود برخی صاحبان حیوانات، مراجعه‌های پیشگیرانه یا حتی بخشی از خدمات درمانی را به تعویق بیندازند. در حوزه دامپروری نیز شرایط اقتصادی تولیدکننده مستقیماً بر میزان تقاضا برای خدمات دامپزشکی اثر می‌گذارد. بنابراین دامپزشکی با یک معادله دوطرفه مواجه است:هزینه ارائه خدمت از یک طرف و توان پرداخت دریافت‌کننده خدمت در طرف دیگر. اگر فاصله این دو بیش از حد افزایش پیدا کند، بازار با مشکل مواجه خواهد شد.
آیا افزایش تعرفه راه‌حل است؟
افزایش تعرفه، در بسیاری از موارد برای حفظ توان اقتصادی ارائه‌دهنده خدمت ضروری است؛ اما به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام مسائل باشد. اگر تعرفه افزایش پیدا کند ولی قدرت خرید جامعه افزایش نیابد، ممکن است بخشی از تقاضا کاهش پیدا کند.اگر تعرفه پایین نگه داشته شود، ممکن است ارائه خدمات تخصصی و سرمایه‌گذاری در تجهیزات برای مراکز حرفه‌ای دشوار شود. بنابراین مسئله اصلی شاید این نباشد که: « تعرفه چقدر باشد؟» بلکه باید پرسید: «چگونه می‌توان یک نظام اقتصادی پایدار برای ارائه خدمات دامپزشکی ایجاد کرد؟» این دو سؤال تفاوت بسیار زیادی با یکدیگر دارند.

آینده احتمالاً متعلق به «خدمات بیشتر» نیست؛ به «ارزش بیشتر» است
یکی از تغییرات مهمی که ممکن است در سال‌های آینده اتفاق بیفتد، حرکت از رقابت بر سر تعداد خدمات به سمت رقابت بر سر ارزش خدمات باشد. در یک بازار رقابتی، صرفاً داشتن یک درمانگاه یا مطب دیگر مزیت کافی ایجاد نمی‌کند. تخصص، تجهیزات، کیفیت تشخیص، تجربه مشتری، سرعت ارائه خدمت، دسترسی به خدمات تخصصی، پرونده پزشکی منظم، ارتباط حرفه‌ای با دامپزشکان ارجاع‌دهنده و استفاده از فناوری می‌توانند ارزش یک مجموعه را افزایش دهند.به همین دلیل، آینده اقتصاد دامپزشکی احتمالاً بیش از گذشته به سمت تخصص‌گرایی و تفکیک خدمات حرکت خواهد کرد.ممکن است یک مرکز بر درمان عمومی تمرکز کند و مرکز دیگری تصویربرداری، جراحی، آزمایشگاه، توانبخشی یا خدمات تخصصی ارائه دهد. این تقسیم کار، اگر همراه با ارتباط حرفه‌ای میان مراکز باشد، می‌تواند به جای آنکه بازار را کوچک‌تر کند، کیفیت و بهره‌وری آن را افزایش دهد.

مسئله مهم دیگر؛ اقتصاد «ارجاع»
یکی از ظرفیت‌هایی که کمتر در اقتصاد دامپزشکی ایران مورد توجه قرار گرفته، شبکه ارجاع حرفه‌ای است.در پزشکی انسانی، بخش قابل توجهی از خدمات تخصصی از طریق ارجاع بیمار میان پزشکان عمومی و متخصصان انجام می‌شود.
دامپزشکی نیز می‌تواند به سمت چنین الگویی حرکت کند.در این مدل، یک دامپزشک عمومی الزاماً نباید همه خدمات را در مرکز خود ارائه کند.او می‌تواند بیمار را برای تصویربرداری، جراحی تخصصی، آزمایش‌های پیشرفته یا سایر خدمات به مرکز تخصصی ارجاع دهد و پس از انجام خدمت، روند درمان را ادامه دهد. این مدل علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات، می‌تواند به تقسیم منطقی بازار و کاهش هزینه سرمایه‌گذاری موازی کمک کند.در واقع، آینده اقتصادی دامپزشکی می‌تواند تا حد زیادی به جای رقابت همه با همه، بر پایه شبکه‌ای از خدمات مکمل شکل بگیرد.

فناوری؛ هزینه یا سرمایه‌گذاری؟
یک دستگاه تصویربرداری پیشرفته، سیستم مدیریت کلینیک، پرونده الکترونیک یا زیرساخت تله‌رادیولوژی در نگاه اول هزینه محسوب می‌شود.اما نگاه آینده‌پژوهانه سؤال دیگری مطرح می‌کند:کدام فناوری می‌تواند در آینده هزینه‌های ما را کاهش یا ارزش خدمات ما را افزایش دهد؟ این تغییر نگاه اهمیت زیادی دارد.فناوری زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که بتواند یکی از این موارد را بهبود دهد:دقت تشخیص، سرعت خدمت، دسترسی، بهره‌وری نیروی انسانی، کیفیت ارتباط با مشتری یا امکان ارائه خدمات جدید.بنابراین، دامپزشکی آینده احتمالاً نه فقط به سرمایه بیشتر، بلکه به سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌تر نیاز خواهد داشت.

دامپزشک آینده؛ فقط درمانگر نیست
اقتصاد جدید، نقش دامپزشک را نیز تغییر خواهد داد. دامپزشکی که می‌خواهد در بازار آینده موفق باشد، علاوه بر دانش پزشکی و مهارت بالینی، احتمالاً به دانش بیشتری در زمینه‌های زیر نیاز خواهد داشت:
• مدیریت
• اقتصاد خدمات
• ارتباط با مشتری
• بازاریابی حرفه‌ای
• فناوری
• کار تیمی
• شبکه ارجاع
• مدیریت داده
• برندسازی حرفه‌ای
این به معنای تجاری شدن دامپزشکی نیست.به معنای پذیرفتن این واقعیت است که یک حرفه تخصصی، برای ادامه حیات خود به یک مدل اقتصادی پایدار نیز نیاز دارد.

فرصت در دل تغییر
اقتصاد متغیر الزاماً به معنای آینده‌ای تاریک برای دامپزشکی نیست. اتفاقاً دوره‌های تغییر اقتصادی می‌توانند فرصت‌هایی برای شکل‌گیری مدل‌های جدید ایجاد کنند. خدمات تخصصی‌تر، مراکز مرجع، همکاری میان کلینیک‌ها، خدمات از راه دور، استفاده از فناوری، بیمه‌های درمانی حیوانات، مدل‌های جدید پرداخت و توسعه بازارهای تخصصی، همگی می‌توانند بخشی از اقتصاد آینده دامپزشکی باشند.البته هیچ‌کدام به‌صورت خودکار اتفاق نخواهد افتاد. این تغییرات نیازمند سرمایه‌گذاری، مقررات مناسب، آموزش و مهم‌تر از همه، تغییر نگاه به مفهوم کسب‌وکار دامپزشکی است.

یک سؤال برای آینده
شاید اقتصاد دامپزشکی ایران در سال‌های آینده کمتر با این سؤال مواجه باشد که: تعرفه چقدر افزایش پیدا کند؟و بیشتر با این سؤال روبه‌رو شود: چگونه می‌توان خدمات باکیفیت دامپزشکی را به شکلی ارائه کرد که هم برای دریافت‌کننده خدمت قابل پرداخت باشد و هم برای ارائه‌دهنده آن اقتصادی و پایدار؟ پاسخ به این سؤال، احتمالاً یکی از مهم‌ترین بخش‌های آینده حرفه دامپزشکی ایران خواهد بود.زیرا اگر اقتصاد حرفه پایدار نباشد، تخصص، تجهیزات، آموزش و حتی انگیزه ماندن در حرفه نیز در بلندمدت تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.

در قسمت بعد:
دانشگاه و دامپزشکی؛ چند دامپزشک برای ایران آینده لازم است؟
افزایش ظرفیت آموزش دامپزشکی، تغییر تعداد فارغ‌التحصیلان و تحولات بازار کار، یک پرسش مهم را پیش روی ما قرار داده است:آیا مسئله آینده دامپزشکی، تعداد دامپزشکان است یا نوع دامپزشکانی که تربیت می‌کنیم؟
نسخه مهر | پرونده آینده دامپزشکی ایران
با نسخه مهر، آگاه و حرفه‌ای بمانید.