پشت هر قطعه گوشت مرغ که بر سفره‌ها قرار می‌گیرد، زنجیره‌ای پیچیده از محاسبات اقتصادی و ریسک‌های بزرگ نهفته است؛ زنجیره‌ای که امروز، به شدت آسیب‌پذیر شده است. صنعت مرغداری ایران که همواره به عنوان ستون اصلی تأمین پروتئین ارزان‌قیمت برای خانواده‌ها شناخته می‌شد، امروز در میان بحران‌های چندجانبه، در وضعیتی بی‌سابقه و بسیار بحرانی قرار گرفته است.
آنچه آمارها بیان می‌کنند، تنها بخشی از واقعیت است؛ حقیقت تلخ، در میان سالن‌های پرورش و در میان دستان تولیدکنندگانی نهفته است که امروز با ترکیبی از استرس و ناامیدی، با هر روز کاری، یک نبرد تازه برای بقا را آغاز می‌کنند. از یک سو، نوسانات بی‌رحمانه نرخ ارز، قیمت نهاده‌های اساسی یعنی ذرت و سویا را به شکلی غیرقابل پیش‌بینی بالا برده است؛ هزینه‌ای که مستقیماً بر قیمت تمام شده هر قطعه جوجه اثر می‌گذارد. از سوی دیگر، با افزودن هزینه‌های سنگین دارو، مکمل‌ها و واکسیناسیون که برای سلامت طیور حیاتی است، وزن مالی تولید هر روز سنگین‌تر می‌شود. این وضعیت زمانی وخیم‌تر می‌شود که با چالش‌های تأمین سوخت و انرژی در فصول سرد روبرو هستیم؛ جایی که نبود سوخت یا تأمین آن با قیمت‌های بازار آزاد، می‌تواند تمام تلاش و سرمایه یک سال تولید را در عرض چند شبانه‌روز نابود کند.
یکی از مرغداران شهرستان سبزوار، ضمن تشریح شرایط این صنعت، اظهار کرد: ما قشری هستیم که وظیفه تأمین پروتئین کشور را بر عهده داریم، اما اکنون به بن‌بستی رسیده‌ایم که نه راه پیش داریم و نه راه پس.
صنعت مرغداری در گرداب سوءمدیریت و بی‌برنامگی
به گزارش نسخه مهر به گفته ایسنا، رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار با هشدار نسبت به وضعیت بحرانی حاکم بر صنعت مرغداری کشور اظهار کرد: وضعیت فعلی این صنعت، وخیم‌تر از هر زمان دیگری است و بی‌برنامگی در تنظیم بازار، تولیدکنندگان را به مرز نابودی کشانده است.
سید حسین احمدزاده بیان کرد: مشکل اصلی، فقدان برنامه‌ریزی و عدم تعادل میان عرضه و تقاضاست. با توجه به کاهش قدرت خرید مردم، تقاضا در بازار افت کرده است؛ اما متأسفانه شاهدیم که بدون هیچ‌گونه تحلیل و چارچوب مشخصی از سوی سازمان دامپزشکی و وزارت جهاد کشاورزی، جوجه‌ریزی‌ها به صورت هیجانی افزایش یافته است.
احمدزاده با اشاره به آمار تولید جوجه یک‌روزه بیان کرد: هم‌اکنون تولید ماهانه جوجه در کشور به حدود ۱۴۰ میلیون قطعه رسیده است که این حجم از بی‌برنامگی، منجر به بحرانی نافرجام در قیمت‌ها شده است. در حالی که تولیدکنندگان جوجه یک روزه خود با چالش‌های قیمتی مواجه‌اند، مرغداران نیز به دلیل قیمت‌های بسیار پایین‌تر از نرخ مصوب، متضرر شده و بسیاری از آن‌ها عملاً ورشکسته یا در آستانه خروج از چرخه تولید قرار دارند.
رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار با ابراز نگرانی از آینده بازار، اظهار کرد: اگر این رویکرد غیرتخصصی ادامه یابد، در ماه‌های آتی با چرخش غیرمنتظره‌ای مواجه خواهیم شد؛ به این معنا که با کاهش عرضه نسبت به تقاضا، مصرف‌کننده نهایی بیشترین آسیب را دیده و شاهد جهش‌های نجومی قیمت در بازار خواهیم بود.
وی با انتقاد شدید از عملکرد پشتیبانی امور دام افزود: وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولی اصلی، باید پاسخگوی این وضعیت باشد، اما عملاً شاهد پاس‌کاری مسئولیت‌ها هستیم. رسالت ذاتی پشتیبانی امور دام، تعادل‌بخشی به بازار است؛ یعنی در زمان مازاد عرضه باید ورود کرده و با کشتار و ذخیره‌سازی، از فروپاشی تولید جلوگیری کند و در زمان کمبود، ذخایر را تزریق نماید؛ اما این سازمان عملاً در عمل ناتوان است.
احمدزاده تأکید کرد: بهانه قرار دادن ضعف زیرساخت‌ها یا کمبود سردخانه توسط پشتیبانی امور دام، توجیه‌پذیر نیست. این نهاد در جلسات تنها به صورت ظاهری نقش‌آفرینی می‌کند، اما در عمل، این سازمان فقط نامی را به یدک می‌کشد و در بحران‌ها کنار تولیدکننده نیست. جای خالی یک مدیریت منسجم و پاسخگو، بیش از هر زمان دیگری در این صنعت احساس می‌شود.
رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار در ادامه با اشاره به چالش‌های مالی تولیدکنندگان، اظهار کرد: پس از حذف ارز ترجیحی و شناور شدن نرخ ارز نیمایی، قیمت نهاده‌ها به شدت افزایش یافته و حجم سنگینی از نقدینگی را به خود اختصاص داده است. این شرایط باعث شده مرغداران برای تأمین سرمایه در گردش، ناچار به استفاده از تسهیلات بانکی خاصی نظیر طرح پالیز در بانک کشاورزی یا طرح اکوتام در بانک تجارت شوند.
وی افزود: این طرح‌ها در توافق با واردکنندگان بزرگ یا هلدینگ‌های مشابه، اجرا می‌شوند. متأسفانه بانک‌ها به عنوان ضامن پرداخت عمل کرده و نهاده را از شرکت‌های واردکننده به مرغدار تخصیص می‌دهند؛ اما این فرایند با سودهای نجومی و غیرمتعارف همراه است که گاه به ۷ تا ۸ درصد به صورت ماهانه بر قیمت نهایی کالا افزوده می‌شود. این تسهیلات‌فروشی با نرخ‌های سنگین، عملاً کمر تولیدکننده را شکسته و فرصتی برای سوءاستفاده‌های سیستماتیک فراهم آورده است.
احمدزاده به معضل دلال‌بازی اشاره کرد و گفت: در شهرستان سبزوار که به نظر می‌رسد در این زمینه پیشتاز است، شبکه گسترده‌ای از دلالان بدون شناسنامه و زیرزمینی فعال هستند که هیچ ردپای قانونی از خود به جای نمی‌گذارند. این افراد با استفاده از حساب‌های بانکی دیگران، در مواقع بحرانی وارد بازار شده و علاوه بر ایجاد بی‌نظمی، مرتکب کلاهبرداری‌های متعدد در صنعت می‌شوند. انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار، بارها مکاتبات متعددی با نهادهای مسئول از جمله سازمان جهاد کشاورزی، اداره صمت، تعزیرات حکومتی، اداره امور مالیاتی و دادستانی انجام داده است، اما متأسفانه تا این لحظه اقدام بازدارنده‌ای انجام نشده است.
وی اظهار کرد: انجمن صنفی تمامی مستندات، لیست فعالان و حتی آدرس ۹۰ درصد از این دلالان را در اختیار دارد و آمادگی کامل دارد تا این اطلاعات را برای ساماندهی بازار در اختیار دستگاه‌های نظارتی قرار دهد. مطالبه جدی ما از نهادهای مربوطه، اجباری کردن دریافت کد مالیاتی و شناسنامه‌دار کردن تمامی فعالان این عرصه است تا ضمن تحقق عدالت مالیاتی، دست واسطه‌گران و سوداگران که عامل اصلی نوسانات کاذب بازار هستند، کوتاه شود.
رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار با تأکید بر جایگاه استراتژیک سبزوار به عنوان قطب تولید گوشت سفید، گفت: سبزوار سهم بسزایی در اشتغال‌زایی کشور دارد و همین جایگاه، مسئولیت مسئولان ذی‌ربط را ده چندان می‌کند؛ اما متأسفانه وجود ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری در این شهرستان، بازار را به جولانگاه دلالان و واسطه‌های زیرزمینی و بدون شناسنامه تبدیل کرده است که بدون هیچ ردپای قانونی، به التهابات دامن می‌زنند.
احمدزاده درباره وضعیت تأمین نهاده‌ها گفت: انصافاً باید از تلاش دولت در مدیریت تأمین نهاده‌ها از اواخر سال گذشته تاکنون تقدیر کرد؛ چرا که کمبود نهاده کمتر احساس شد. با این حال، در یک ماه اخیر، روند قیمت ذرت، سویا و کنسانتره صعودی شده و روزبه‌روز بر آن افزوده می‌شود. همچنین، گزارش‌ها حاکی از افت کیفیت نهاده‌های وارداتی است که احتمالاً ناشی از محدودیت‌های مرزی است.
وی با اشاره به بحران دارو و واکسن به عنوان یکی از گلوگاه‌های اصلی هزینه تولید، تأکید کرد: داروهای دامی از ابتدای سال تاکنون به صورت هفتگی در حال افزایش قیمت بوده و رشد چند ۱۰۰ درصدی را تجربه کرده‌اند؛ در حالی که هیچ‌گونه نظارتی بر این روند افسارگسیخته وجود ندارد. همچنین هزینه‌های حمل‌ونقل نیز نسبت به گذشته بیش از دو برابر شده است.
زنگ خطر برای امنیت غذایی؛ مرغداران در حال خروج از چرخه تولید
احمدزاده تصریح کرد: در حالی که هزینه‌های تمام شده تولید به دلیل گرانی دارو، نهاده و حمل‌ونقل به‌شدت افزایش یافته، قیمت مرغ زنده به دلیل فقدان برنامه‌ریزی در توازن عرضه و تقاضا و ضعف عملکرد پشتیبانی امور دام به طور بی‌سابقه‌ای سقوط کرده است. بسیاری از تولیدکنندگان که دوره‌های قبلی را نیز با ضرر پشت سر گذاشته‌اند، در این دوره عملاً ورشکسته شده و از چرخه خارج می‌شوند. این یعنی در ماه‌های آینده با کاهش شدید عرضه مواجه خواهیم شد که دود آن به چشم مردم و مصرف‌کننده نهایی خواهد رفت.
رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار، گفت: دیگر صحبت از ضررهای چندصد میلیونی نیست؛ زیان‌های فعلی تولیدکنندگان به ارقام میلیاردی رسیده و این حجم از خسارت، عملاً به معنای خروج اجباری تولیدکنندگان از چرخه حیات اقتصادی است.
احمدزاده درباره راهکار برون‌رفت از وضعیت موجود گفت: مدیریت این صنعت نباید جزیره‌ای باشد. متولی اصلی، جهاد کشاورزی، باید با استفاده از سامانه‌های هوشمند، نظارت بر میزان جوجه‌ریزی را حداقل در سطح شهرستان و استان به دست گیرد و اجازه دهد تولید تنها بر اساس کشش واقعی بازار انجام شود.
وی افزود: پشتیبانی امور دام نیز باید از حالت انفعالی خارج شود و در نوسانات فصلی مانند ماه رمضان یا محرم، با ورود به موقع، تعادل عرضه و تقاضا را برقرار کند. همزمان، دادستانی و دستگاه‌های نظارتی نیز باید با ورود به بحث دلال‌بازی‌های سازمان‌یافته در سبزوار که در زمان‌های بحرانی به کلاهبرداری و سوداگری دامن می‌زنند، دست واسطه‌ها را کوتاه کنند. جهاد کشاورزی باید نقش ارکستر را بازی کرده و هماهنگی میان این دستگاه‌ها را مدیریت کند تا هر سازمان در راستای وظایف خود، سدی در برابر فروپاشی صنعت ایجاد کند.
رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار با اشاره به چالش جدید تولیدکنندگان برای ماه‌های آینده اظهار کرد: علاوه بر زیان‌های هنگفت کنونی، ابلاغیه‌های اخیر وزارت جهاد کشاورزی و شرکت نفت، نگرانی‌های جدی ایجاد کرده است. به مرغداران هشدار داده شده که برای زمستان ذخیره سوخت داشته باشند، اما در عمل هیچ سوخت جایگزین کافی در اختیار آن‌ها قرار نمیگیرد. این تناقض در رفتار نهادهای دولتی هشدار به تولیدکننده بدون تأمین زیرساخت، باعث شده بسیاری از مرغداران برای جوجه‌ریزی در ماه‌های پیش‌رو دچار هراس شوند. اگر به این وضعیت سروسامانی داده نشود و دلگرمی‌های لازم در بحث تأمین سوخت جایگزین ارائه نشود، باید منتظر کاهش شدید تولید در فصل سرما و در پی آن، جهش‌های نجومی قیمت در بازار مصرف باشیم که قربانی اصلی آن مردم خواهند بود.
چالش‌های فعلی بازار و اقدامات حمایتی دولت
مدیر جهاد کشاورزی سبزوار، با اشاره به اهمیت راهبردی شهرستان سبزوار در زنجیره تأمین پروتئین، اظهار کرد: شهرستان سبزوار با دارا بودن ۲۴۷ واحد مرغداری، ظرفیت ۱۳ میلیون قطعه جوجه‌ریزی و تولید سالانه ۲۷ هزار تن گوشت مرغ را در اختیار دارد. این شهرستان با تولید ۱۸.۵ درصد از کل گوشت سفید استان، رتبه نخست تولید را در سطح استان دارد و سبزوار بزرگ نیز ۳۱ درصد از سهم تولید گوشت سفید استان را به خود اختصاص داده که باز هم رتبه نخست تولید را در سطح استان دارد.
ابراهیم رودسرابی، درباره چالش‌های فعلی بازار و اقدامات حمایتی دولت افزود: در حال حاضر به دلیل بالا بودن نرخ جوجه‌ریزی و عدم کشش کافی بازار، قیمت‌ها در سطح تولید با چالش‌هایی همراه است؛ اما با اجرای اقدامات حمایتی، اکنون ما بدون هیچ محدودیتی در حال خرید مرغ هستیم. در حال حاضر، مرغ به صورت منجمد با قیمت ۳۳۵ هزار تومان از تولیدکنندگان خریداری می‌شود؛ در حالی که قیمت گوشت مرغ در بازار حدود ۲۳۵ هزار تومان است. این اختلاف قیمت در واقع یک حمایت مستقیم از مرغدار است.
وی افزود: این فرآیند خرید تضمینی به گونه‌ای تنظیم شده که مرغدار می‌تواند با بستن قرارداد، نهاده‌های خود را به‌صورت نقدی یا سه ماهه تسویه کند. این مدل خرید که از ۲۰ روز پیش اجرایی شده، بسیار موفقیت‌آمیز بوده و تاکنون نزدیک به ۲۰۰۰ تن مرغ از تولیدکنندگان خریداری شده است.
رودسرابی در ادامه گفت: در ماه تیرماه، سبزوار شاهد ثبت یک رکورد یک میلیون و ۳۰۰ هزار قطعه جوجه‌ریزی بود که این حجم از جوجه‌ریزی اکنون وارد بازار شده است و در شهریور ماه یک میلیون جوجه‌ریزی انجام شده است. علت اصلی این حجم بالای جوجه‌ریزی، فراوانی نهاده‌ها و قیمت مناسب جوجه بوده که باعث شده تمامی مرغداران به سمت تولید سوق پیدا کنند.
وی با اشاره به اینکه این حجم از تولید با نیاز واقعی بازار همخوانی ندارد، تأکید کرد: با وجود اینکه ما از سمت دولت بدون محدودیت در حال خرید هستیم، اما دلیل اصلی عدم تخلیه کامل موجودی بازار، کاهش قدرت خرید مردم است. مردم در حال حاضر توان خرید کالای پروتئینی را به شکلی که قبلاً بود ندارند و این عدم کشش در بازار، فشار را بر تولیدکنندگان وارد می‌کند. مدیران و اتحادیه‌ها باید در برنامه‌ریزی‌های آتی، با توجه به قدرت خرید مردم، در میزان جوجه‌ریزی دقت بیشتری به خرج دهند.
در نهایت، باید روشن شود که بحران صنعت مرغداری، تنها یک مشکل گذرا در قیمت‌گذاری نیست؛ بلکه نشانه‌ای از بحران در زنجیره تأمین در مواجهه با نوسانات کلان اقتصادی است. تداوم سیاست‌های فعلی و عدم توجه به شکاف عمیق میان هزینه واقعی تولید و قیمت‌های بازار، نه تنها مرغداران را به ورشکستگی می‌کشاند، بلکه با از بین رفتن ظرفیت‌های تولیدی، امنیت غذایی کشور را با مخاطره‌ای جدی روبرو خواهد کرد. امروز که تولیدکننده با هر بار جوجه‌ریزی، با ریسک از دست دادن کل سرمایه‌اش روبروست، اگر راهکاری عملی برای تثبیت حاشیه سود و اصلاح ساختار هزینه‌ها ارائه نشود، آنچه باقی خواهد ماند، تنها خاطره‌ای از صنعتی است که روزی ستون اصلی سفره‌های مردم بود.