اخیرا با توجه به شیوع بیماری هانتاویروس در یکی از کشتی‌های تفریحی در اقیانوس اطلس این موضوع در سراسر دنیا خبرساز شده و این امر سبب گردید تا سازمان بهداشت جهانی نسبت به این موضوع ابراز نگرانی نماید. چرا که چندین مورد ابتلا به آن ویروس در برخی از آن افراد مرگ را به همراه داشته است. میزبان طبیعی هانتا ویروس، جوندگانی نظیر موش ها هستند. این ویروس در بدن این جوندگان وجود داشته و از طریق ادرار، مدفوع و بزاق آنها دفع و در محیط پخش می‌شود.
در محیط‌هایی که جوندگان و موش‌ها وجود دارند به سادگی محیط را آلوده و در هوا منتشر می‌گردند. بر اساس نظر متخصصان، این بیماری، دوره نهفتگی آن در بسیاری موارد معمولاً بین ۱ تا ۸ هفته می‌باشد که همین امر منبع انتشار دقیق شیوع آن را سخت می‌کند. در مراحل ابتدایی علایم هانتا ویروس شبیه یک بیماری ویروسی ساده است که تب، خستگی، درد عضلانی، سردرد، تهوع، اسهال، استفراغ و در نوع حادِ آن در طول چند روز تنگی شدید تنفسی، تجمع مایع در ریه و یا به نارسایی قلبی منجر می‌گردد. از آنجایی که علایم اولیه آن با سایر بیماری‌ها عمومیت دارد، تشخیص این بیماری در وهله‌ی اول بسیار سخت می‌باشد. برای پیشگیری از شیوع و یا انتقال آن لازم است تا افراد در محیط‌های مشکوک که جوندگان و موش‌ها در آن محیط وجود دارند، از ماسک استفاده نمایند و از دست زدن به مدفوع و یا لاشه آنها بدون دستکش و سایر لوازم حفاظتی خودداری نمایند. همچنین با رعایت اصول بهداشت عمومی و نظافت شهری خصوصا در هنگام رفت و روب در سطح معابر عمومی افرادی که به این امر مشغول هستند ضمن رعایت کامل اصول حفاظت فردی از جارو کشیدن خشک خودداری نمود تا از انتشار این ویروس در هوا جلوگیری شود. حال با این مقدمه اقدامات پیشگیرانه در این خصوص در محیط زیست شهری به دو بخش در محیط شهری تقسیم می شود: بخش اول : در سطح شهر و معابر عمومی
از آنجایی که شهرداری متولی امر کنترل و مبارزه با موش در سطح شهر می‌باشد و از سوی دیگر نظافت شهری و معابر عمومی نیز بر عهده آن قرار دارد لزوم هوشیاری و دقت عمل در این زمینه بسیار مهم و ضروری می‌باشد، تا با اجرای اصولی در عملیات پاکسازی محیطی و نیز کنترل و مبارزه با موش‌ها با بکارگیری روش های مختلف مبارزه‌ی تلفیقی ضمن پیشگیری، از شیوع احتمالی آن در سطح شهر جلوگیری به عمل آید.این اقدامات شامل: – شناسایی کانون های وفور موش در سطح معابر عمومی، فضاهای سبز حاشیه‌ی انهار، باغچه ها، بوستانها و اِلمانهای شهری نظیر زیر پلهای عرضی، فضاهای خالی زیرِایستگاه های اتوبوس و تاکسی، فضاهای خالی کیوسک های مطبوعاتی ، کافوها و شلترهایی برق و مخابرات، زمینهای بایر، ساختمان های متروکه و…– اجرای عملیات مبارزه شیمیایی توسط افراد متخصص دفعِ آفات شهری ( بکار گیری شرکت های متخصص و صلاحیت دار در زمینه‌ی مبارزه و کنترل آفات و جوندگان ) و بکار گیری سموم موش کش های قوی و موثر و متناسب با محیط شهری – بهسازی محیط و ازبین بردن محل اختفاء و زیست موش ها در محیط های شهری به جهت ناامن سازی محیطی و تخریب زیستگاه با هدف جلوگیری از تولیدمثلِ جاندارِ هدف– نصب دریچه‌های یکطرفه و یا توری های مفتولی مقاوم در خروجی فاضلاب های واحدهای تجاری و مسکونی و…– پاکسازی و رفت و روب و جمع آوری زباله و پسماند مواد غذایی در معابر عمومی و تخلیه‌ی مستمر مخازن زباله در سطح معابر به جهت عدم دسترسی موش ها به مواد غذایی– بازرسی های مداوم و مستمر به جهت شناسایی کلونی های جدید موش ها در سطح شهر و اجرای عملیات کنترل و مبارزه تلفیقی با آنها.
از آنجایی که شهرداری متولی امر کنترل و مبارزه با موش در سطح شهر می‌باشد و از سوی دیگر نظافت شهری و معابر عمومی نیز بر عهده آن قرار دارد لزوم هوشیاری و دقت عمل در این زمینه بسیار مهم و ضروری می‌باشد، تا با اجرای اصولی در عملیات پاکسازی محیطی و نیز کنترل و مبارزه با موش‌ها با بکارگیری روش های مختلف مبارزه‌ی تلفیقی ضمن پیشگیری، از شیوع احتمالی آن در سطح شهر جلوگیری به عمل آید.این اقدامات شامل: – شناسایی کانون های وفور موش در سطح معابر عمومی، فضاهای سبز حاشیه‌ی انهار، باغچه ها، بوستانها و اِلمانهای شهری نظیر زیر پلهای عرضی، فضاهای خالی زیرِایستگاه های اتوبوس و تاکسی، فضاهای خالی کیوسک های مطبوعاتی ، کافوها و شلترهایی برق و مخابرات، زمینهای بایر، ساختمان های متروکه و…– اجرای عملیات مبارزه شیمیایی توسط افراد متخصص دفعِ آفات شهری ( بکار گیری شرکت های متخصص و صلاحیت دار در زمینه‌ی مبارزه و کنترل آفات و جوندگان ) و بکار گیری سموم موش کش های قوی و موثر و متناسب با محیط شهری – بهسازی محیط و ازبین بردن محل اختفاء و زیست موش ها در محیط های شهری به جهت ناامن سازی محیطی و تخریب زیستگاه با هدف جلوگیری از تولیدمثلِ جاندارِ هدف– نصب دریچه‌های یکطرفه و یا توری های مفتولی مقاوم در خروجی فاضلاب های واحدهای تجاری و مسکونی و…– پاکسازی و رفت و روب و جمع آوری زباله و پسماند مواد غذایی در معابر عمومی و تخلیه‌ی مستمر مخازن زباله در سطح معابر به جهت عدم دسترسی موش ها به مواد غذایی– بازرسی های مداوم و مستمر به جهت شناسایی کلونی های جدید موش ها در سطح شهر و اجرای عملیات کنترل و مبارزه تلفیقی با آنها.
بخش دوم : در اماکن خصوصی ، منازل مسکونی و تجاری و…یکی دیگر از روشهای جلوگیری از شیوع بیماری هانتا ویروس جلوگیری از ورود موش به داخل اماکن خصوصی، منازل مسکونی و واحدهای تجاری می باشد. که در همین راستا باید کلیه‌ی راه های ورود و نفوذ موش به این اماکن با دقت کامل بررسی و با مواد و مصالح مقاوم مسدود گردد.یکی از خصوصیات این جوندگان این است که از منافذ بسیار ریز ( حدودا ۱۲ میلیمتر) براحتی عبور می کنند.مواد غذایی در انبار و یا آشپزخانه حتما در ظروف محکم و مقاوم نظیر ظروف فلزی، شیشه ای و یا پلاستیکی و در بسته نگهداری شود.از تجمع و دپوی ضایعات مواد غذایی نظیر نان خشک، ضایعات میوه و سبزیجات و… در داخل آشپزخانه و سایر نقاط اماکن خصوصی خودداری و در اسرع وقت آن مواد بصورت بهداشتی از آن نقاط خارج گردد.از نگهداری مواد غذایی فله ای و روباز اعم از غلات، برنج و حبوبات و… خصوصا در محل انبار خودداری و حتما در بسته بندی های مقاوم و حتما بر روی پالت های فلزی، پلاستیکی ( در انبارهای مواد غذایی اماکن تجاری و فروشگاهی نظیر رستوران ها، نانوایی ها، کارگاههای پُخت نان و شیرینی، واحدهای عرصه و فروش میوه و تره بار و مواد گوشتی و پروتیینی و… ) قرار داده تا از لانه گزینی و اختفاء موش در آن محل جلوگیری و نیز امکان بازرسی و یا اجرای عملیات مبارزه با موش (طعمه گذاری و یا تله گذاری و…) در محل به سهولت انجام شود.از دپوی ضایعات و اشیاء اضافه در انباری و یا پارکینگ و موتورخانه و… خودداری و در اسرع وقت از محل خارج و محیط داخلی پاکسازی و پسماند مواد غذایی تَر و خشک از مبدا تفکیک و بصورت بهداشتی و اصولی از محیط دفع گردد.از تراکم پوشش گیاهی در باغچه ها و فضای سبز حیات کاسته بطوری که کاملا آن محل قابل بازدید و بررسی باشد. و همچنین شاخه های بلند درختان نیز هَرَس مناسب انجام شود چون موش ها قادر به بالا رفتن از درخت و پَرش از ارتفاع را داشته و براحتی از محیط بیرونی وارد محیط داخلی آن اماکن شوند.از عدم چکه کردن شیر آب در فضای سبز داخل محوطه اطمینان کامل حاصل شود ( به دلیل عدم امکان دسترسی موش به آب در محل)پرهیز از هر گونه غذارسانی به پرندگان و سایر حیوانات خصوصا گربه ها که براحتی وارد محیط مسکونی می شوند. ( موش های شهری بدلیل همه چیز خوار بودن از مواد خوراکی سایرین حیوانات اعم از دانه های غلات و برنج و … برای پرندگان و مواد گوشتی و پروتیینی و غذای خشک برای گربه و… هم استفاده کرده و خاطر حسِ بویایی قوی که دارند به آن محیط جذب می شوند )در صورت مشاهده موش در منازل تاکید می شود که با رعایت اصول بهداشت حفاظت فردی با استفاده از انواع مختلف تله های زنده گیر و یا کشنده و طعمه های مناسب و متناسب استفاده گردد. که این تله ها براساس محل مشاهده موش در محل اثر بخشی و کارایی متفاوتی دارند.استفاده از تله های چسبی در داخل محیط ساختمان نظیر آشپزخانه، اتاق خواب و پذیرایی، انبار و اتاق تاسیسات و موتورخانه و سایر جاهای مسقف کاربردی مناسب داشته و تله های کشنده و زنده گیر در حیاط ساختمان و فضای سبز و سایر اماکن روباز اثر بخشی مطلوب و کارایی دارد. البته توصیه می شود که به جهت حل این مشکل از مشاوره‌ی شرکت های متخصص و معتبر دفع آفات استفاده شود.
در صورت احتمال مشاهده‌ی موش و یا آثار فضله‌ی آنها و حتی لاشه‌ی موش خصوصا در محیط های بسته حتما از ماسک تنفسی مناسب استفاده و پس از اجرای عملیات تله گذاری و صید موش، قبل از نظافت و جارو کردن، آن محیط را آب پاشی نموده و سپس نسبت به پاکسازی با مواد ضدعفونی کننده محیطی در محل مورد نظر اقدام گردد.
اردوان پورمحمدی؛ متخصص دفع آفات شهری و کارشناس ارشد مدیریت، برنامه ریزی و آموزش محیط زیست.